De laatste fase van het leven: een natuurlijke beweging van loslaten
Wat gebeurt er wanneer het leven zich langzaam begint terug te trekken uit het lichaam… het is geen moment dat ineens duidelijk is, geen scherpe grens waar je overheen gaat, maar eerder een geleidelijke beweging die zich stap voor stap ontvouwt, soms bijna onmerkbaar en dan weer heel zichtbaar, zeker voor degene die erbij is en het van dichtbij meemaakt.
In die laatste fase keert de energie zich naar binnen. Waar iemand eerst nog aanwezig was in contact, in woorden, in het naar buiten gericht zijn, zie je dat dit langzaam verandert. Het lichaam begint los te laten, de handen en voeten worden kouder, de ademhaling verandert, wordt onregelmatiger, soms met pauzes ertussen, soms met een geluid dat voor buitenstaanders beangstigend kan zijn, terwijl het in wezen onderdeel is van een natuurlijk proces.
Lichamelijke veranderingen in de stervensfase
Het is intens om te zien hoe het leven zich terugtrekt. Dat raakt. Dat kan verwarren. En tegelijkertijd is het iets wat zo eigen is aan het sterven zelf, iets wat zich voltrekt zonder dat wij het hoeven te sturen of te begrijpen.
Wat er ook gebeurt, is dat iemand zich steeds verder naar binnen keert. Praten wordt minder vanzelfsprekend, de blik verandert, de aandacht lijkt niet meer bij de buitenwereld te liggen, maar ergens anders, dieper, stiller. Alsof degene die sterft zich al langzaam losmaakt van wat hier is en zich voorbereidt op een overgang die wij niet volledig kunnen bevatten, maar die wel voelbaar is.
De beweging naar binnen: wat gebeurt er energetisch?
Voor degene die ernaast staat, voor de naasten, kan dat moeilijk zijn. Je wilt contact, je wilt iets zeggen, misschien nog iets delen, misschien nog iets goedmaken, en tegelijkertijd merk je dat de ander zich op een andere laag bevindt. Dat vraagt iets. Niet om meer te doen, maar juist om anders aanwezig te zijn.
In de laatste fase kunnen er ook momenten zijn die onrustig voelen. Het lichaam kan reageren met koorts, met spanning, met een ademhaling die verandert, en het is zo begrijpelijk dat je dan denkt dat er iets niet klopt, dat je iets moet doen, iets moet oplossen. Maar vaak hoort ook dit bij het proces van loslaten, bij de manier waarop het lichaam zijn laatste beweging maakt.
Herkennen wat er gebeurt brengt rust
Wat daarin helpt, is herkenning. Niet om het minder intens te maken, maar om te kunnen zien: dit hoort erbij. Dit is geen fout, dit is het leven dat zich afrondt.
In de laatste fase van het leven van mijn dochter Anne Marèl hebben wij dit van heel dichtbij meegemaakt. We waren er dag en nacht bij haar en zagen hoe haar lichaam veranderde, hoe haar ademhaling moeizamer, reutelend werd, hoe zij zich steeds verder naar binnen keerde. En ja, dat was intens, dat staat op mijn netvlies, dat raakt nog steeds, en tegelijkertijd was er ook iets anders aanwezig.
En wat ik zo bijzonder vond en pas veel later wellicht min of meer kon plaatsen wat er gebeurde, zij keek soms met een hele lege blik naar een bepaalde plek op het plafond. Zij was aanwezig en ook weer niet. En toen op een gegeven moment haar zusje zachtjes “Anne Marèl” riep, zag ik dat ze met een schokje weer in haar lichaam, in het hier en nu kwam en ik zag aan haar ogen dat ze weer aanwezig was. Voor mijn gevoel was haar ziel op het laatst meer aan gene zijde. Alsof ze tussen beide werkelijkheden reisde.
Er was een zachtheid, een rust, een diepe vorm van verbinding die niet afhankelijk was van woorden. Juist in de kleine dingen, het verzorgen van haar gezicht, het borstelen van haar haren, het samen zijn zonder dat er iets hoefde, zat een liefde die bijna tastbaar was. Het waren die momenten waarin alles wat er echt toe doet zichtbaar werd. Momenten waar we met elkaar met liefde en dankbaarheid op terugkijken.
Er zijn voor iemand die sterft
Wat ik daarin heb geleerd, is dat we vaak denken dat we iets moeten doen. Dat we moeten helpen, moeten oplossen, moeten vasthouden. Maar in deze fase gaat het daar niet om. Het gaat om aanwezig zijn, werkelijk aanwezig zijn bij wat er is, zonder het te willen veranderen.
Het stervensproces is geen moment van falen van het lichaam, maar een natuurlijke beweging van loslaten. En hoe moeilijk en intens het ook kan zijn om dat van dichtbij te zien, er ligt ook een stilte in, een rust, een overgang die zich alleen laat ervaren wanneer je erbij durft te blijven.
Levenskunst en Stervenskunst: elkaar ontmoeten in het moment
Wanneer we deze fase anders leren zien, verandert er iets. Niet in wat er gebeurt, maar in hoe we erbij zijn. Er ontstaat ruimte, ruimte om te voelen, om te verbinden, om het proces te laten zijn zoals het zich aandient.
En misschien is dat wel de grootste beweging die er is, dat we niet langer proberen het tegen te houden, maar leren om aanwezig te zijn bij het moment waarop iemand het leven loslaat.
Samen-zijn Brugwachtershuisje Maarssen
Waar Levenskunst en Stervenskunst elkaar ontmoeten.
Vanuit alles wat ik heb geleefd en ervaren, voelt het voor mij vanzelfsprekend dat dit gedeeld mag worden.
Op 2 mei geef ik een samen-zijn moment in het Brugwachtershuisje in Maarssen. We staan met elkaar stil rondom Levenskunst en Stervenskunst en geven op een creatieve manier uiting aan wat er van binnen speelt.
De dood hoort bij het leven. We kunnen hem niet vermijden, maar we kunnen er wel voor kiezen om hem niet langer weg te duwen.
En juist in die beweging ontstaat rust, en opent het leven zich op een andere manier.
Dit is meer dan een praatcirkel. Het is een bedding waarin dat wat geleefd wil worden, op creatieve wijze ruimte krijgt.
Voel je welkom om aan te sluiten.
👉 https://nicolebroers.nl/samen-zijn-levenskunst-stervenskunst/
Verbonden in Licht en Liefde,
met elkaar en voor elkaar,
samen zijn we Ă©Ă©n,
Nicole
