Mijn doorleefde woordenveld

De woorden die mijn werk dragen, zijn niet alleen ontstaan vanuit opleidingen, kennis en jarenlange professionele begeleiding. Ik heb ze zelf geleefd. Vanaf het moment dat mijn dochter Anne Marèl ongeneeslijk ziek werd, tijdens haar sterven en in de jaren van rouw en verlies daarna.

Deze woorden geven taal aan wat binnen een mens en een gezin vaak wel wordt gevoeld, maar niet altijd onder woorden kan worden gebracht. Zij vormen de bedding onder mijn holistische en systemische begeleiding bij leven, sterven, rouw en verlies binnen het gezin.

Wanneer een ongeneeslijke ziekte het gezin binnenkomt

Diagnose
Het moment waarop het leven wordt verdeeld in een vóór en een na. Niet alleen voor degene die ziek is, maar voor ieder gezinslid afzonderlijk en voor het gezin als geheel.
Palliatieve fase
De periode waarin genezing niet meer mogelijk is, maar waarin mogelijk nog volop wordt geleefd. Een tijd van onzekerheid, overleven, afscheid nemen, betekenis geven en zoeken naar wat er nu werkelijk toe doet.
Leven
Ook wanneer de dood dichterbij komt, blijft het leven aanwezig. In kleine momenten, aanraking, nabijheid, waarheid, liefde en alles wat nog wel mogelijk is. 
Sterven
Een ingrijpend overgangsproces dat niet alleen degene die sterft raakt. Het sterven beweegt door het hele gezin heen en vraagt van ieder een eigen manier van nabij zijn, vasthouden en loslaten.
Rouw vóór het overlijden
Rouw begint vaak al bij de diagnose. Er kan verlies zijn van gezondheid, toekomstverwachtingen, rollen, zekerheid, vanzelfsprekendheid en het leven zoals jullie dat samen kenden.
Rouw na het overlijden
Het leren leven met de fysieke afwezigheid van iemand die onlosmakelijk met jouw leven verbonden blijft. Rouw kent geen vaste volgorde, geen einddatum en geen juiste manier.
Meervoudig verlies
Naast het verlies van een mens kunnen ook een toekomst, een rol, een identiteit, veiligheid, verbondenheid en delen van het gezinsleven verloren gaan.

De mens als geheel

Holistisch
De mens is meer dan een lichaam, een ziekte, een klacht of een verlies. In mijn begeleiding is er aandacht voor de lichamelijke, emotionele, mentale, energetische en spirituele lagen van wat iemand doormaakt.
Lichaam
Het lichaam draagt mee wat er gebeurt. Spanning, verdriet, uitputting, onrust en verlies kunnen zich voelbaar maken, ook wanneer woorden ontbreken.
Emoties
Verdriet, angst, boosheid, schuld, liefde, opluchting en machteloosheid kunnen naast elkaar bestaan. Geen gevoel hoeft te worden afgewezen om ruimte te maken voor een ander gevoel.
Gedachten
Het hoofd probeert te begrijpen, te ordenen en controle te houden over iets wat vaak niet te bevatten is. Bewustwording helpt om gedachten te herkennen zonder er volledig door te worden meegenomen.
Energetisch
Wat er gebeurt, wordt niet alleen in woorden en zichtbaar gedrag ervaren. Ook sfeer, spanning, nabijheid, afstand en wat onuitgesproken tussen mensen aanwezig is, kunnen voelbaar zijn.
Spiritueel
Vragen over betekenis, de ziel, verbondenheid, sterven, de dood en wat mogelijk blijft wanneer het lichaam er niet meer is, mogen een plaats krijgen zonder dat daar één waarheid of overtuiging voor nodig is.
Zingeving en betekenisgeving
De vraag wat het leven, het lijden, de liefde en het verlies betekenen. Betekenis ontstaat niet door een ervaring mooier te maken dan zij is, maar door te ontdekken wat jou helpt om ermee verder te leven.
Je bent niet je ziekte
Een diagnose raakt je leven, maar neemt niet weg wie je bent. Achter de ziekte blijft de mens aanwezig, met een eigen geschiedenis, verlangens, behoeften, relaties en ziel.

Het gezin als levend systeem

Systemisch
Ieder gezinslid heeft een eigen plek en is tegelijkertijd verbonden met alle anderen. Wanneer één iemand ziek wordt of overlijdt, verandert er iets in het hele systeem.
Multidimensionaal
Wat één gezinslid overkomt, werkt door in relaties, rollen, loyaliteiten, patronen en verschillende generaties. Daarom kijk ik niet alleen naar de individuele mens, maar ook naar wat er tussen mensen en door familielijnen heen beweegt.
Eigen plek
Weten waar jij staat en wat bij jou hoort. Niet de plek van de ander overnemen, maar aanwezig blijven op jouw eigen plek binnen het gezin.
Rollen
Door ziekte en verlies kunnen rollen veranderen. Een partner wordt mantelzorger, een kind gaat zorgen, iemand neemt praktische verantwoordelijkheid over en een ander trekt zich terug.
Loyaliteit
De vaak diepe en onzichtbare verbondenheid met ouders, kinderen, partners en eerdere generaties. Loyaliteit kan dragen, maar kan ook maken dat iemand meer op zich neemt dan werkelijk van hem of haar is. 
Intergenerationeel
Ervaringen, overtuigingen, stiltes, patronen en verlies kunnen door generaties heen doorwerken. Wat in een eerdere generatie geen ruimte kreeg, kan later opnieuw voelbaar worden.
Patronen
Manieren van reageren en omgaan met spanning die vaak ooit bescherming boden. Onder druk kunnen oude patronen sterker zichtbaar worden.
Je bent niet je gedrag
Achter gedrag bevindt zich vaak een gevoel, behoefte, angst, verlieservaring of poging om jezelf te beschermen. Door onder het gedrag te kijken, kan meer begrip ontstaan voor jezelf en voor de ander.
Autonomie
Ook binnen diepe verbondenheid blijft ieder mens een eigen wezen met een eigen proces, tempo, gevoelens en behoeften.
Grenzen
Voelen wat voor jou klopt, wat je kunt dragen en waar je ruimte nodig hebt. Grenzen beschermen de verbinding wanneer zij vanuit helderheid worden gevoeld en uitgesproken. 
Congruentie
Dat wat je voelt, denkt, zegt en doet met elkaar in overeenstemming brengen. Congruentie geeft helderheid en kan veiligheid creëren in de verbinding met de ander.

Verbinding met jezelf en met elkaar

Verbinding met jezelf
Voelen wat er in jou leeft, wat je nodig hebt, waar je grenzen liggen en wat van jou is. De verbinding met de ander begint bij het contact met jezelf.
Verbinding met de ander
De ander blijven zien als een eigen mens, met een eigen manier van omgaan met ziekte, sterven, rouw en verlies. Verbinding vraagt niet dat je hetzelfde voelt of op dezelfde manier reageert.
Verschillend rouwen
Binnen één gezin kan ieder een andere taal van rouw spreken. De één praat, de ander zwijgt. De één zoekt nabijheid, de ander afstand. Verschil betekent niet dat er minder liefde is.
Erkenning
Onder ogen zien wat er werkelijk is en wat niet meer veranderd kan worden. Erkenning is iets anders dan goedkeuren of berusten.
Gezien en gehoord worden
Ervaren dat wat jij doormaakt er mag zijn, ook wanneer een ander het niet kan oplossen of volledig kan begrijpen.
Bewustwording
Zichtbaar maken wat eerder onbewust meespeelde. Niet om te oordelen, maar om opnieuw te kunnen kiezen hoe je met jezelf en de ander wilt omgaan.
Verweven in plaats van verwerken
Rouw is geen opdracht die moet worden afgerond. Het verlies verweeft zich met jouw leven en met wie je geworden bent.
Loslaten
Niet vergeten, wegdoen of de verbinding verbreken. Loslaten kan betekenen dat de vorm verandert en dat je niet langer hoeft vast te houden aan hoe het was.
Blijvende verbinding
De band met iemand hoeft niet te eindigen wanneer het lichaam sterft. Liefde, herinneringen, betekenis en innerlijke verbondenheid kunnen blijven bestaan. 
Liefde
Niet alleen een gevoel, maar ook een beweging die zichtbaar wordt in aandacht, waarheid, nabijheid, ruimte geven, vasthouden en loslaten.
Loslaten is een andere manier van verbinden
Van hart tot hart, van ziel tot ziel. De uiterlijke vorm verandert, maar de liefde hoeft niet te verdwijnen.

De beweging die mijn begeleiding draagt

Overleven
Doorgaan omdat het op dat moment niet anders kan. Overleven is geen tekortkoming, maar een natuurlijke reactie wanneer het leven te groot en te ingrijpend wordt.
Vertragen
Even niet verder hoeven. Ruimte maken om te voelen wat er in jou gebeurt en wat op dit moment werkelijk aandacht vraagt.
Herkenning
In woorden, beelden of ervaringen ontdekken: dit is wat er ook in mij gebeurt. Herkenning kan verzachten en het gevoel van alleen zijn verminderen.
Inzicht
Begrijpen wat er onder gevoelens, gedrag en terugkerende patronen aanwezig is.
Beweging
Niet geforceerd veranderen, maar ruimte laten ontstaan waar iets van binnenuit opnieuw kan gaan stromen.
Bedding
Een veilige en gedragen ruimte waarin niets opgelost of weggeduwd hoeft te worden en waarin alles wat er is, voorzichtig aanwezig mag zijn.
Van overleven naar opnieuw leven
Niet teruggaan naar het leven van vóór de ziekte of het verlies, maar stap voor stap ontdekken hoe het leven vanuit de veranderde werkelijkheid opnieuw vorm kan krijgen.