In het dagelijks leven wordt er nauwelijks gesproken over de dood. Het is geen vanzelfsprekend gespreksonderwerp, terwijl daaronder vaak een diepe angst ligt — angst voor de dood, maar ook angst om werkelijk te leven. Alsof het iets is wat we liever niet aanraken, niet benoemen en misschien zelfs niet willen voelen. Er rust een taboe op, en dat taboe maakt dat de dood iets wordt wat op afstand blijft, iets waar we liever omheen bewegen dan dat we er werkelijk bij stilstaan.
En misschien is dat ook niet zo vreemd, want de dood is niet grijpbaar, niet controleerbaar en niet vast te leggen in een wetenschappelijke waarheid die voor iedereen hetzelfde is. Wat er gebeurt wanneer iemand sterft, blijft voor een groot deel een mysterie, en juist dat wat we niet kunnen begrijpen, maakt vaak angstig.
Maar wat gebeurt er als we de dood niet langer wegstoppen, maar hem juist onder ogen zien, ernaar durven kijken en erbij blijven, ook als dat ongemakkelijk of spannend voelt.
Angst voor de dood – waar komt die vandaan?
Veel mensen dragen, bewust of onbewust, een angst voor de dood met zich mee. Niet alleen de angst om dood te gaan, maar ook de angst voor wat de dood eigenlijk is. Die angst is zelden alleen van onszelf; vaak is hij langzaam ontstaan doordat er niet over gesproken werd.
Vroeger werden kinderen weggehouden bij de dood. Ze mochten niet mee naar een uitvaart en kregen verhalen te horen die het zachter moesten maken, zoals dat iemand slaapt of een sterretje is geworden. Maar kinderen voelen feilloos dat er iets niet klopt, en wanneer de waarheid niet wordt gedeeld, maken ze zelf een verhaal.
Die kinderen worden volwassen en nemen die onduidelijkheid en die onderliggende angst met zich mee, vaak zonder zich daar bewust van te zijn.
Ook de manier waarop we zijn gestorven, zelfs in vorige levens, heeft invloed op het huidige leven, omdat het moment van sterven, de laatste gedachte en de emoties die daarbij aanwezig waren zich kunnen vastzetten in ons systeem. Wanneer dat een traumatische ervaring is geweest, verankeren beperkende overtuigingen en angst voor de dood zich diep in het lichaam.
En tegelijkertijd is er Ă©Ă©n zekerheid in het leven die we niet kunnen ontkennen: we gaan allemaal op enig moment dood. Dat is wat het is.
Mijn eigen ontmoeting met de dood
Afgelopen zomer werd ik zelf geconfronteerd met mijn eigen eindigheid, toen ik hoorde dat ik een erfelijk gen heb, Lp(a), wat een verhoogd risico geeft op hart- en vaatziekten. Het is niet iets wat ik van binnen voel (gebeuren) en waar ik ook geen grip op heb, niet via medicatie en niet via leefstijl.
En ineens werd de dood niet meer iets wat ver weg was, maar iets wat dichtbij kwam.
Een vriendin zei tegen mij dat het belangrijk was om dit met mijn kinderen te delen, omdat het sneller zou kunnen gaan dan ik dacht, en die woorden kwamen binnen op een manier die ik niet had zien aankomen. Er kwam angst vrij, echte angst voor de dood, en ’s nachts lag ik wakker terwijl mijn hoofd al bezig was met alles wat geregeld moest worden.
Uit eigen ervaring weet ik dat wanneer ik aanwezig blijf bij mijn emoties en ze er laat zijn, ze ook weer kunnen wegzakken. Dus… ik ben door die angst heen gegaan door hem te voelen, toe te laten en er niet van weg te bewegen. Mijn lichaam vindt als vanzelf haar weg, meestal in de vorm van shaken. En wat ik daarin ontdekte, was dat de angst niet zozeer ging over mijn eigen dood, maar over het idee dat ik mijn kinderen zou moeten achterlaten.
Daar zat de pijn.
Door de angst heen – naar rust en vrijheid
Door bij die angst te blijven, zonder hem te willen oplossen, veranderde er iets in mij. Niet de situatie, maar mijn relatie tot de dood.
Er kwam rust en ruimte, en het voelde alsof er iets in mij stierf wat niet meer klopte. Niet mijn lichaam, maar een oude laag, een manier van zijn die gebaseerd was op controle en vasthouden. In die zin klopte het wat die vriendin tegen mij zei, alleen niet zoals ik het in eerste instantie hoorde. Het was geen fysieke dood, maar een sterven van mijn ego.
Ik ben niet meer de persoon van toen. Er is een andere vorm van vrijheid ontstaan waarin niets meer hoeft en alles mag.
Dat is wat er gebeurt wanneer je de dood werkelijk aankijkt: je relatie tot het leven verandert.
Wat is sterven? Het lichaam dat loslaat
Naast alles wat we innerlijk ervaren, gebeurt er ook iets heel concreets in het lichaam wanneer iemand sterft. Dat heb ik van heel dichtbij gezien bij mijn dochter Anne Marèl, waar wij dag en nacht aanwezig waren in haar laatste levensfase.
Het lichaam begint zich langzaam terug te trekken. Handen en voeten worden kouder omdat de circulatie verandert, de ademhaling wordt onregelmatig en kan stokken, soms ontstaat er een reutelend geluid, de temperatuur kan stijgen en het gezicht verandert van kleur. Iemand slaapt steeds meer en keert zich als het ware naar binnen.
Het zijn intense momenten om te zien, omdat je letterlijk waarneemt hoe het leven zich terugtrekt uit het lichaam. Ik heb dat als heftig ervaren en het staat op mijn netvlies.
En tegelijkertijd weet ik nu dat dit geen verstoring is, maar een natuurlijk proces van loslaten.
De schoonheid van het stervensproces
Wat misschien het meest bijzondere is, is dat het niet alleen zwaar was, maar ook mooi. De laatste drie weken met Anne Marèl waren intens, maar ook waardevol.
We hebben het samen gedragen als gezin en in de kleinste handelingen zat een enorme hoeveelheid liefde. Haar gezicht verzorgen, haar haren borstelen, samen zijn in stilte, het waren eenvoudige momenten die een diepe verbinding droegen.
Ook de mensen om ons heen, de verpleegkundigen, de artsen en de thuiszorg, hebben dat proces op een manier gedragen die ik als heel waardevol heb ervaren.
Hetzelfde heb ik gezien bij mijn schoonmoeder. Sterven kan rauw zijn en tegelijkertijd zacht, en die twee bestaan naast elkaar.
Dood is niet dood
Voor mij is de dood geen einde. Dood is niet dood, het is geboren worden in een andere werkelijkheid. Voor Anne Marèl en mij is het geboren worden in het Licht, werkelijk thuiskomen.
Ik ervaar dat de verbinding met mijn dochter niet verdwenen is, maar een andere vorm heeft aangenomen. Niet meer fysiek aanwezig, maar wel voelbaar in een helder weten, in een innerlijk voelen en in momenten waarin haar aanwezigheid zich laat zien.
Leven is voor mij bewustzijn en wanneer het lichaam stopt, betekent dat niet dat alles stopt. De ziel gaat verder en voor mij voelt dat als opnieuw geboren worden, maar dan in een andere vorm.
De zinnen waar ik al jarenlang mijn blogs mee afsluit,
Verbonden in Licht en Liefde,
met elkaar en voor elkaar,
samen zijn we Ă©Ă©n,
hebben nu werkelijk betekenis gekregen, ik kan ze voelen.
Angst voor de dood – angst om voluit te leven
Houdt de angst voor de dood jou niet tegen om voluit te leven?
Beperkt diezelfde angst jou niet om werkelijk te leven, om te genieten en aanwezig te zijn in wat er is?
Want wanneer je leeft vanuit deze angst, leef je niet vanuit vertrouwen maar vanuit controle, en ga je het leven zelf vaak ook niet volledig aan omdat je bang bent voor wat je kunt verliezen.
Wat gebeurt er als we de dood bespreekbaar maken?
Wanneer we de dood niet langer ‘dood zwijgen’, maar hem bespreekbaar maken en er samen bij durven stil te staan, ontstaat er iets wezenlijks. Er komt rust, omdat de angst niet langer gevoed wordt door het onbekende.
En misschien nog wel belangrijker is dat het leven zelf voller wordt, omdat je niet langer leeft vanuit vermijding, maar vanuit aanwezigheid.
Samen-zijn Brugwachtershuisje Maarssen
Waar Levenskunst en Stervenskunst elkaar ontmoeten.
Vanuit alles wat ik heb geleefd en ervaren, voelt het voor mij vanzelfsprekend dat dit gedeeld mag worden.
Op 2 mei geef ik een samen-zijn moment in het Brugwachtershuisje in Maarssen. We staan met elkaar stil rondom Levenskunst en Stervenskunst en geven op een creatieve manier uiting aan wat er van binnen speelt.
De dood hoort bij het leven. We kunnen hem niet vermijden, maar we kunnen er wel voor kiezen om hem niet langer weg te duwen.
En juist in die beweging ontstaat rust, en opent het leven zich op een andere manier.
Dit is meer dan een praatcirkel. Het is een bedding waarin dat wat geleefd wil worden, op creatieve wijze ruimte krijgt.
Voel je welkom om aan te sluiten.
👉 https://nicolebroers.nl/samen-zijn-levenskunst-stervenskunst/
Verbonden in Licht en Liefde,
met elkaar en voor elkaar,
samen zijn we Ă©Ă©n,
Nicole
