Gedrag is wat we aan de buitenkant waarnemen. Een cliënt trekt zich terug, reageert boos, maakt zichzelf klein, blijft zich aanpassen of neemt juist veel ruimte in. Soms blijft bepaald gedrag terugkeren, ook wanneer iemand werkelijk verlangt naar verandering en begrijpt dat het gedrag niet meer helpend is.
We proberen dan vaak het gedrag te veranderen. Iemand moet leren om duidelijker te communiceren, beter zijn grenzen aan te geven, minder fel te reageren of juist meer voor zichzelf op te komen. Dat kan tijdelijk iets in beweging brengen, maar wanneer we alleen naar het zichtbare gedrag kijken, blijft een groot deel van wat er innerlijk speelt buiten beeld.
Gedrag is vaak slechts het topje van de ijsberg. Onder ieder gedrag ligt een intern proces van behoeften, emoties en overtuigingen. Deze lagen staan niet los van elkaar. Ze beïnvloeden elkaar voortdurend en bepalen uiteindelijk wat iemand aan de buitenkant laat zien.
Gedrag ontstaat niet op zichzelf
Gedrag is het zichtbare deel van een proces dat zich grotendeels vanbinnen afspeelt. Voordat iemand zich terugtrekt, boos wordt, zich aanpast of de controle probeert te houden, is er innerlijk al veel gebeurd.
Er kan een behoefte zijn die niet wordt vervuld. Daar kunnen emoties bij ontstaan, zoals verdriet, boosheid, angst, frustratie of machteloosheid. Tegelijkertijd kunnen oude overtuigingen worden geraakt die iemand ooit over zichzelf, de ander of het leven heeft gevormd.
Wanneer iemand bijvoorbeeld diep vanbinnen de overtuiging draagt dat hij niet goed genoeg is, kan een ogenschijnlijk kleine opmerking al veel aanraken. Niet alleen de woorden van dat moment komen binnen, maar ook alles waarmee die woorden innerlijk worden verbonden.
Van buitenaf zien we misschien alleen de reactie. Vanbinnen wordt een veel oudere laag geraakt.
Onder ieder gedrag ligt een behoefte
Ieder mens heeft fundamentele behoeften. Behoeften aan aanmoediging, acceptatie, begrip, bevestiging, bewondering, erkenning, geruststelling, goedkeuring, respect, vertrouwen, waardering en zorg.
Wanneer deze behoeften voldoende worden gevoed, ontstaat er innerlijke ruimte. Iemand voelt zich gezien, gehoord en gedragen. Er kan een steviger gevoel ontstaan van eigenliefde, eigenwaarde, zelfbeeld en zelfvertrouwen.
Wanneer bepaalde behoeften gedurende langere tijd onvoldoende zijn vervuld, kan er een innerlijk tekort worden ervaren. Niet omdat iemand werkelijk tekortschiet, maar omdat het innerlijk heeft geleerd dat iets wezenlijks niet vanzelfsprekend beschikbaar is.
Een kind dat weinig erkenning ontvangt, kan bijvoorbeeld gaan geloven dat wat het doet nooit goed genoeg is. Een kind dat vooral wordt gewaardeerd wanneer het voor anderen zorgt, kan leren dat het alleen liefde ontvangt wanneer het zichzelf opzijzet. Een kind dat zich niet veilig voelt om emoties te tonen, kan de overtuiging ontwikkelen dat het sterk moet blijven en alles alleen moet doen.
Zo kan een onvervulde behoefte langzaam verbonden raken met een overtuiging over wie iemand is.
Hoe beperkende overtuigingen ontstaan
Beperkende overtuigingen zijn innerlijke conclusies die iemand op basis van ervaringen heeft gevormd. Vaak ontstaan ze vroeg in het leven, op een moment waarop een kind nog niet kan overzien wat er werkelijk speelt.
Een kind denkt niet: mijn moeder is overbelast en kan mij daarom op dit moment niet de aandacht geven die ik nodig heb. Het kind voelt de afstand en kan daaruit concluderen: ik ben niet belangrijk.
Wanneer een ouder kritisch of afwezig is, kan een kind gaan geloven: ik doe het nooit goed. Wanneer er weinig ruimte is voor eigen behoeften, kan de overtuiging ontstaan: ik mag geen ruimte innemen. Wanneer een kind al jong verantwoordelijkheid draagt, kan het gaan geloven: ik moet alles alleen doen.
Deze overtuigingen verdwijnen niet vanzelf wanneer iemand volwassen wordt. Ze worden onderdeel van het innerlijke referentiekader waarmee iemand zichzelf, anderen en de wereld waarneemt.
Op onbewust niveau kunnen beperkende overtuigingen bepalen hoe iemand situaties interpreteert, welke emoties worden geraakt en welk gedrag daaruit voortkomt.
De invloed op eigenliefde, eigenwaarde, zelfbeeld en zelfvertrouwen
Beperkende overtuigingen raken aan de manier waarop iemand zichzelf vanbinnen ervaart. Ze kunnen invloed hebben op de liefde voor zichzelf, het gevoel van eigenwaarde, het beeld dat iemand van zichzelf heeft en het vertrouwen om op zichzelf en de eigen waarneming te durven steunen.
Iemand kan aan de buitenkant krachtig, zelfstandig en succesvol overkomen, terwijl er vanbinnen voortdurend twijfel aanwezig is. Een compliment wordt dan moeilijk ontvangen, een fout voelt als bewijs van tekortschieten en rust nemen roept schuldgevoel op.
De overtuiging bepaalt niet alleen wat iemand denkt. Zij kleurt ook wat iemand kan ontvangen.
Wanneer iemand gelooft dat hij niet goed genoeg is, zal erkenning minder gemakkelijk werkelijk binnenkomen. Wanneer iemand gelooft geen liefde waard te zijn, kan nabijheid juist onveilig voelen. Wanneer iemand heeft geleerd dat hij alles alleen moet doen, kan hulp ontvangen moeilijker zijn dan hulp geven.
Daarom is het zichtbaar maken van een beperkende overtuiging zo wezenlijk. Niet om de overtuiging eenvoudigweg te vervangen door een positieve zin, maar om te onderzoeken waar zij is ontstaan, wat zij ooit heeft beschermd en welke behoefte daaronder nog steeds om aandacht vraagt.
Emoties vormen de verbinding tussen het innerlijke en het zichtbare
Behoeften en overtuigingen raken emoties aan. Wanneer iemand verlangt naar erkenning, maar diep vanbinnen verwacht opnieuw te worden afgewezen, kan verdriet ontstaan. Wanneer een behoefte aan respect niet wordt gezien, kan boosheid naar boven komen. Wanneer iemand verlangt naar veiligheid, maar de wereld als onvoorspelbaar ervaart, kan angst of controle ontstaan.
Deze emoties zoeken een weg naar buiten. Soms gebeurt dat rechtstreeks, maar vaak krijgen ze een vorm die voor de omgeving moeilijker te herkennen is.
Verdriet kan zichtbaar worden als boosheid. Angst kan zich uiten in controle. Een diep verlangen naar erkenning kan naar buiten komen als steeds opnieuw bewijzen wat iemand waard is. Een behoefte aan bescherming kan leiden tot terugtrekken, afstand houden of juist een grote mond.
Het gedrag vertelt daarmee niet altijd rechtstreeks wat iemand nodig heeft. Het laat wel zien dat er innerlijk iets geraakt wordt.
Van onvervulde behoefte naar zichtbaar gedrag
Stel dat iemand een sterke behoefte heeft aan acceptatie, begrip en bevestiging. Wanneer die behoeften niet of onvoldoende worden ervaren, kan de innerlijke overtuiging ontstaan: ik ben niet goed genoeg of ik doe het nooit goed.
Deze overtuiging kan emoties oproepen als boosheid, verdriet en frustratie. Aan de buitenkant kan iemand zich vervolgens terugtrekken, arrogant overkomen of fel reageren.
Wanneer we alleen naar dat gedrag kijken, kunnen we iemand als lastig, gesloten of dominant ervaren. Wanneer we verder kijken, zien we mogelijk iemand die diep vanbinnen probeert te voorkomen dat hij opnieuw wordt afgewezen of tekortschiet.
Dat betekent niet dat ieder gedrag zonder meer geaccepteerd hoeft te worden. Het betekent wel dat we gedrag anders leren verstaan. Niet als de volledige waarheid over iemand, maar als een ingang naar wat innerlijk aandacht vraagt.
De invloed van het familiesysteem en intergenerationele lijnen
Niet iedere overtuiging ontstaat uitsluitend uit wat iemand zelf bewust heeft meegemaakt. Binnen een gezin worden ook overtuigingen, emoties, rollen en manieren van overleven doorgegeven.
Een moeder die heeft geleerd dat zij sterk moet zijn en geen hulp mag vragen, kan dit zonder woorden doorgeven aan haar kinderen. Een vader die zelf nooit ruimte heeft ervaren voor verdriet, kan moeite hebben met de emoties van zijn kind. Een familie waarin veiligheid lange tijd afhankelijk was van aanpassen, zwijgen of hard werken, kan overtuigingen meedragen als: val niet op, stel je niet aan, zorg eerst voor de ander of je moet doorgaan.
Een kind neemt niet alleen de uitgesproken boodschappen van een gezin op. Het voelt ook wat er onder de woorden aanwezig is. Het merkt waar spanning ontstaat, waarover niet wordt gesproken, welke emoties geen ruimte krijgen en welke rollen nodig lijken om het gezin bij elkaar te houden.
Zo kunnen intergenerationele overtuigingen deel worden van het innerlijke proces van een kind, ook wanneer de oorspronkelijke gebeurtenissen zich in een eerdere generatie hebben afgespeeld.
Binnen mijn holistische en multidimensionale manier van kijken onderzoek ik daarom niet alleen wat iemand persoonlijk heeft meegemaakt, maar ook welke invloed het familiesysteem en de intergenerationele lijn kunnen hebben. Wat wordt mogelijk al langer binnen de familie gedragen? Welke overtuiging hielp eerdere generaties om te overleven? En draagt de cliënt nu iets wat ooit zinvol was, maar in het huidige leven niet langer past?
Intergenerationeel kijken gaat voor mij niet over het aanwijzen van schuld. Het gaat over het zichtbaar maken van samenhang. Wat ooit bescherming bood, kan later een beperking worden. Door dat te herkennen, ontstaat de mogelijkheid om er met meer bewustzijn en zachtheid naar te kijken.
Persoonlijke omstandigheden en persoonlijk karma
Naast het familiesysteem zijn er persoonlijke omstandigheden die invloed hebben op behoeften, emoties, overtuigingen en gedrag. Ieder mens draagt een eigen levensgeschiedenis, eigen ervaringen en een eigen weg.
Binnen een multidimensionale benadering kan ook worden gekeken naar wat ik persoonlijk karma noem. Niet als straf of als iets wat vastligt, maar als ervaringen, thema’s en ontwikkelingswegen die iemand in dit leven tegenkomt.
Dezelfde gebeurtenis kan daardoor bij twee mensen iets heel anders aanraken. Waar de één zich terugtrekt, gaat de ander vechten. Waar de één controle probeert te houden, past de ander zich volledig aan. Het zichtbare gedrag verschilt, maar daaronder kan eenzelfde behoefte aan veiligheid, liefde of erkenning liggen.
Juist daarom vraagt deze manier van werken om een open blik. Niet vooraf bepalen wat iets betekent, maar zorgvuldig onderzoeken wat zich bij deze mens, op dit moment en binnen deze context laat zien.
Uiteindelijk raakt ieder gedrag aan liefde
Wanneer we verder kijken dan de buitenkant, komen we steeds dichter bij fundamentele menselijke behoeften. De behoefte om gezien te worden, te mogen bestaan, erbij te horen, veilig te zijn en liefde te ontvangen.
Daaronder ligt ook het vermogen om liefde voor jezelf te ervaren. Niet als iets wat van buitenaf verdiend moet worden, maar als iets wat in wezen aanwezig is.
Onvoorwaardelijke liefde betekent voor mij niet dat alles goedgevonden moet worden. Het betekent dat we de mens niet gelijkstellen aan zijn gedrag, zijn klacht of zijn overtuigingen.
De mens ís niet zijn gedrag. De mens ís niet de overtuiging dat hij niet goed genoeg is. De mens draagt een overtuiging die ooit is ontstaan en die opnieuw onderzocht mag worden.
Vanuit die bedding kan bewustwording ontstaan. Niet door iemand te vertellen wat hij moet voelen of denken, maar door zichtbaar te maken wat innerlijk al aanwezig is en nog geen woorden heeft gekregen.
Beperkende overtuigingen zorgvuldig onderzoeken
Als therapeut of coach wil je niet voor de cliënt invullen wat er speelt. Je wilt ook niet vanuit één waarneming concluderen dat je de oorzaak hebt gevonden.
Binnen mijn holistische aanpak werk ik daarom met zorgvuldig opgebouwde testformulieren en de biotensor als ondersteunend bio energetisch meetinstrument. De testformulieren helpen om het veld van onderzoek te verbreden. Ze geven richting aan vragen als: wat speelt er op dit moment, welke behoefte vraagt aandacht, welke overtuiging wordt geraakt, welke emoties zijn ermee verbonden en welke invloed heeft dit op het gedrag?
Daarbij kan ook worden onderzocht of het thema verbonden is met persoonlijke ervaringen, het familiesysteem of intergenerationele lijnen.
De biotensor en testformulieren staan nooit los van de eigen kennis, waarneming en ervaring van de professional. Ze zijn geen doel op zichzelf en nemen de verantwoordelijkheid van de therapeut of coach niet over. Ze helpen om met een open blik te onderzoeken en een helder vertrekpunt voor de begeleiding te vinden.
De cliënt blijft daarin altijd centraal staan. Binnen het eigen vakgebied. Binnen professionele grenzen. Zonder voor de cliënt te duiden of in te vullen.
Van gedrag aanpassen naar de kern van wat speelt
Wanneer gedrag uitsluitend wordt gecorrigeerd, kan de onderliggende behoefte onzichtbaar blijven. Het gedrag kan tijdelijk veranderen, terwijl dezelfde overtuiging via een andere weg opnieuw zichtbaar wordt.
Werkelijke verandering vraagt daarom niet alleen om ander gedrag, maar om bewustwording van het interne proces daaronder.
Welke behoefte wordt niet gehoord? Welke overtuiging stuurt de waarneming? Welke emoties worden steeds opnieuw geraakt? Wat probeert het gedrag te beschermen? En behoort alles wat iemand draagt werkelijk tot zijn eigen geschiedenis, of werkt er ook iets vanuit het familiesysteem en de intergenerationele lijn door?
Door deze lagen in samenhang te onderzoeken, ontstaat een ander vertrekpunt. Niet het bestrijden van het zichtbare gedrag staat centraal, maar het ontmoeten van de mens die daaronder aanwezig is.
Gratis lijst met meer dan 600+ beperkende overtuigingen
Om therapeuten en coaches te ondersteunen bij het zorgvuldig onderzoeken van overtuigingen, heb ik door de jaren heen een uitgebreide lijst met meer dan 600 beperkende overtuigingen samengesteld.
De lijst kan je helpen om breder te onderzoeken welke overtuigingen mogelijk een rol spelen. Zij is niet bedoeld om een conclusie over de cliënt te trekken of iets voor de cliënt in te vullen, maar als praktisch hulpmiddel binnen een zorgvuldig begeleidingsproces.
Wil je deze lijst gebruiken binnen jouw praktijk?
Download hier gratis de lijst met 600+ beperkende overtuigingen
Verder verdiepen in de holistische aanpak
Wil je niet alleen met de lijst werken, maar ook leren hoe je gedrag, behoeften, emoties, overtuigingen en de verschillende onderliggende lagen methodisch in samenhang onderzoekt?
Op de pagina voor professionals lees je meer over mijn holistische en multidimensionale manier van werken en over de PLATO erkende online bij en nascholing Holistische aanpak met multidimensionale verdieping.
Bekijk hier de pagina voor professionals
Verbonden in Licht en Liefde,
met elkaar en voor elkaar,
samen zijn we één,
Nicole
