Rouwen is niet iets wat je volgens het boekje doet. Iedereen gaat er op zijn eigen wijze mee om en die eigen wijze wordt door heel veel onbewuste factoren aangestuurd. Door wat je in je leven hebt meegemaakt, door wat je hebt geleerd over omgaan met emoties en verlies, maar ook door wat je vanuit eerdere generaties hebt meegekregen.
Hoe doe jij dat eigenlijk? Hoe ga jij om met verlies en weet je ook waar jouw manier van rouwen vandaan komt?
Het is goed om daar inzicht in te krijgen, om je bewuster te worden van hoe jij rouwt, zodat je jezelf en ook je naasten beter begrijpt, en waar het vandaan komt. Niet om vervolgens te bepalen dat het anders moet, want er bestaat geen rouwen volgens het boekje, maar wel om te kunnen zien of de manier waarop jij met verlies omgaat helpend voor je is. En als dat niet zo is, kun je gaan ontdekken wat je nodig hebt en wat voor jou wél helpend kan zijn. Door te leren luisteren naar wat je lichaam en je hart je vertellen, en door de spiegel die anderen je soms voorhouden werkelijk aan te durven nemen.
Als ik naar mezelf kijk, ben ik daar denk ik een heel goed voorbeeld van.
Omgaan met verlies: mijn overlevingsstand ontstond niet zomaar
In 2010 kregen wij de boodschap dat onze dochter Anne Marèl, toen zestien jaar oud, ongeneeslijk ziek was. Zeven maanden later is zij overleden. Als moeder had ik er voor mijn dochter en andere kinderen te zijn. Ik had een gezin draaiende te houden en ik kon het mij niet veroorloven om helemaal in mijn emoties te schieten. Dus ging ik in de overlevingsstand.
Alleen was die overlevingsstand niet willekeurig. Het was een manier van overleven die veel ouder was dan dat ene moment en die al generaties lang, van generatie op generatie, was overgedragen.
In mijn familie komt heel veel verlies voor. Verlies van dierbaren, verlies van vaderland, verlies van jezelf. Mijn moeder was Indisch en is op jonge leeftijd naar Nederland gekomen, waarbij zij van alles op haar bordje heeft gekregen. Afwijzing, je niet goed genoeg voelen, er niet bij horen, het allemaal zelf moeten doen. Beperkende overtuigingen die ik ook vanuit het Indisch zijn heb meegekregen en die mede hebben bepaald hoe ik in het leven stond.
En een van de belangrijkste dingen die daarin werd meegegeven, was: we praten er niet over. Het zogenaamde Indisch zwijgen liep als een rode draad door mijn leven heen.
Rouwen zonder je emoties werkelijk toe te kunnen laten
Bij het ziek worden van Anne Marèl ben ik weliswaar niet gaan zwijgen. Ik ben juist open geweest over wat er gebeurde. Alleen speelde er iets anders wat minstens zo bepalend was: ik kon mijn emoties gewoon niet toelaten. Ik was sterk en ging gewoon door.
Dat niet kunnen toelaten van mijn emoties heeft tot en met 2017 geduurd, zes jaar na haar overlijden. Ik dacht dat ik aan het rouwen was, ik dacht dat ik het verlies voelde, maar wat ik voelde was slechts het topje van de ijsberg. Het werkelijke verlies, de pijn en de emoties die daarbij hoorden, had ik heel diep weggedrukt, met als gevolg dat mijn systeem uiteindelijk helemaal vastliep en mijn lichaam op enig moment zei: en nu is het genoeg.
In 2017 kreeg ik een hernia en werd ik letterlijk stilgezet. In 2018 kreeg ik opnieuw een hernia. Maar mijn overleving was zó gigantisch groot dat ik zelfs toen nog nauwelijks bij mijn gevoel kon komen.
Een van de oorzaken daarvan ligt nog veel verder terug. Als jong meisje had ik mijn hart al afgesloten en was ik naar mijn hoofd verhuisd. Vanuit mijn hoofd ben ik gaan leven en het overlijden van mijn dochter, van mijn kind, heeft mijn hart weliswaar opengereten en op een kier gezet, maar verder ook niet. Daar had ik uiteindelijk in 2022 een lichte hartaanval voor nodig.
Ik had ook de mensen om mij heen nodig om weer te kunnen gaan voelen. De spiegels die ik kreeg van mijn kinderen, van mijn nieuwe partner en ook binnen de opleiding waren intens en ik heb ze gepakt, iedere keer weer. En toen twee jaar na mijn lichte hartaanval mijn aders opnieuw dichtslibden, betekende dat voor mij opnieuw iets. Eigenlijk ben ik vanaf dat moment steeds beter gaan voelen en steeds meer gaan begrijpen hoeveel er nog in mij opgeslagen lag. Ik heb door ‘schade en schande’ geleerd om anders in het leven te gaan staan, te luisteren naar mijn hart en naar mijn lichaam.
Want voelen betekent ook dat de emoties die er zijn werkelijk gevoeld kunnen worden, én er ook volledig mogen zijn.
Rouw en verlies verweven in je leven
Het verweven van Anne Marèl en van het verlies van mijn kind heb ik al die jaren gedaan. Ze zit in mijn poriën, ze zit in mijn vezels, ze zit in mijn hart. Dat was ze al en dat zal ze altijd zijn. Alleen die andere kant, het werkelijk kunnen rouwen en de emoties die daarbij horen kunnen toelaten, dat kon ik nog niet.
En juist daarom vind ik het zo belangrijk om niet alleen te praten over wat rouw is, maar veel meer te kijken naar: hoe doe jij het eigenlijk?
Waar komen jouw onbewuste manieren van omgaan met verlies en jouw rouwpatronen vandaan? Waar houd je misschien de levensenergie van jezelf nog tegen? Welke beperkende overtuigingen spelen daarin mee en zijn die werkelijk van jou, of heb je ze vanuit eerdere generaties meegekregen? Welke emoties zijn er nog en welke emoties stop je misschien nog weg? Mag alles er zijn? Wat heb jij nodig, in plaats van altijd voor de ander te zorgen? En wat laat je in je gedrag zien wanneer je met verlies te maken krijgt?
Hoe ga jij met jouw verlies om, hoe rouw jij en is de manier waarop je dat doet ook werkelijk helpend voor jou?
Rouw en verlies beter begrijpen begint bij jezelf
Dat zijn voor mij wezenlijke vragen wanneer we rouw en verlies beter willen begrijpen. Niet vanuit een boekje waarin staat hoe rouw verloopt of wat je op welk moment zou moeten voelen, maar door te kijken naar de mens die het verlies draagt. Naar jouw geschiedenis, jouw patronen, jouw overtuigingen, jouw emoties en naar wat jij misschien ooit nodig hebt gehad om te kunnen overleven.
Want misschien denk jij, net zoals ik jarenlang heb gedacht, dat je aan het rouwen bent en dat je het verlies voelt, terwijl er onder dat wat je kunt voelen nog een hele wereld ligt die je systeem tot dan toe niet heeft kunnen of durven toelaten.
Daarom ben ik eigenlijk wel benieuwd: hoe ga jij om met verlies? Weet je dat van jezelf? En weet je ook waar het vandaan komt?
Lezing Rouw en verlies beter begrijpen
Vanuit mijn eigen doorleefde ervaring én vanuit mijn dertien jaar ervaring als opleider, ontwikkelaar, trainer en hoofddocent van de erkende tweejarige opleiding Holistisch Therapeut Nieuwe Tijd, voorheen de opleiding Holistisch Gezins- en Kindertherapeut, geef ik meerdere keren per jaar de lezing Rouw en verlies beter begrijpen.
Daarin neem ik je niet alleen mee in rouw volgens een boekje, maar ook in het rouwen zoals het werkelijk geleefd wordt. Ik sla de brug van mijn verhaal naar dat van jou, zodat het niet alleen gaat over wat rouw en verlies zijn, maar vooral over hoe jij ermee omgaat, wat daarin misschien onbewust wordt aangestuurd en wat jij nodig hebt om jezelf daarin beter te begrijpen.
Wil je weten wanneer de lezing Rouw en verlies beter begrijpen wordt gegeven? Kijk dan via onderstaande link voor meer informatie en de actuele data.
Mijn lezingen en thema-bijeenkomsten
Verbonden in Licht en Liefde,
met elkaar en voor elkaar,
samen zijn we één,
Nicole
