Rouw en verlies bij kanker
Je leeft je leven, maakt plannen, kijkt vooruit en ergens is er die vanzelfsprekendheid dat het leven doorgaat zoals het gaat.
Totdat er iets verandert.
Soms begint dat heel klein. Je bent vermoeider dan anders en die vermoeidheid gaat niet meer weg na een paar goede nachten slapen. Je valt af zonder dat je daar iets voor doet, hebt minder eetlust of merkt juist dat je lichaam op een andere manier verandert. Er kan pijn ontstaan die blijft terugkomen, een zwelling of knobbeltje dat er eerder niet zat, bloedverlies zonder duidelijke verklaring, aanhoudende buik- of darmklachten, benauwdheid of een hoest die niet overgaat. Soms is het veel minder duidelijk. Je voelt je gewoon niet goed, hebt minder energie of merkt dat je lichaam niet meer reageert zoals je gewend bent.
En lang niet iedere klacht betekent natuurlijk dat er kanker is. Veel klachten kunnen ook een heel andere oorzaak hebben. Misschien denk je daarom eerst: het zal wel weer overgaan. Je hebt het druk gehad, bent moe, wordt ouder, hebt stress. Je kijkt het nog even aan.
Totdat een klacht blijft, erger wordt of er iets bijkomt en je toch naar de huisarts gaat.
Misschien wordt er bloed afgenomen of volgt er lichamelijk onderzoek. Misschien krijg je het advies om het nog even aan te kijken. Of je wordt doorgestuurd naar het ziekenhuis en ineens kom je terecht in een wereld die daarvoor niet de jouwe was.
Er volgen onderzoeken. Een echo, röntgenfoto, CT- of MRI-scan, een kijkonderzoek of misschien een biopsie waarbij weefsel wordt afgenomen. Soms volgt na het ene onderzoek weer een volgend onderzoek omdat er iets gezien is wat verder uitgezocht moet worden.
En tussen al die onderzoeken door is er het wachten.
Wachten op een afspraak. Wachten op een scan. Wachten op de uitslag. Misschien wordt er gezegd dat er iets gevonden is, maar is nog niet duidelijk wat het precies is. Misschien moet eerst onderzocht worden of het goedaardig of kwaadaardig is. En wanneer het kanker blijkt te zijn, kunnen opnieuw onderzoeken nodig zijn om te weten om welke vorm het gaat, hoe uitgebreid de ziekte is en welke behandeling mogelijk is.
Je weet steeds iets meer en tegelijkertijd soms nog helemaal niets.
In die periode kan de onzekerheid al veel met je doen. De ene dag denk je: het zal vast meevallen. Op een ander moment schiet door je hoofd: wat als het wél kanker is?
En dan kan uiteindelijk dat gesprek komen waarin je hoort:
Het is kanker.
Vanaf dat moment verandert er veel. Niet alleen omdat je ziek bent, maar omdat ook de vanzelfsprekendheid van het leven wegvalt. De toekomst die er daarvoor gewoon was, kan voor je gevoel ineens verdwenen zijn.
En eigenlijk begint daar niet pas het verlies.
Dat is misschien wel wat ik in deze blog en tijdens mijn lezing zichtbaar wil maken: verlies kan al veel eerder beginnen.
Bij het verlies van vertrouwen in je lichaam. Bij de onzekerheid tijdens het wachten. Bij het besef dat je ineens patiënt bent geworden. Bij afspraken die je moet afzeggen, werk dat misschien niet meer lukt en plannen die voorlopig worden stilgezet.
Kanker dendert niet op één moment je leven binnen. Soms begint het met iets kleins waarvan je op dat moment nog geen idee hebt hoeveel het in beweging zal zetten.
Alles is gericht op overleven
Wanneer er behandelingen mogelijk zijn, kom je in een periode van onderzoeken, afspraken, operaties, chemo, bestraling of andere behandelingen. Je agenda wordt voor een deel bepaald door het ziekenhuis en je lichaam moet veel doorstaan.
En eigenlijk wil je maar één ding: overleven.
Daar is alles op gericht. Er is praktisch geen ruimte om stil te staan bij wat dit met je doet of bij wat je onderweg allemaal verliest. Je gaat door omdat je door moet.
Maar verlies is er wel.
Niet pas wanneer iemand komt te overlijden. Verlies kan al beginnen op het moment dat je gezondheid niet meer vanzelfsprekend is, wanneer je niet weet wat de uitslag zal zijn, wanneer je hoort dat je kanker hebt of wanneer je merkt dat je lichaam niet meer kan wat het daarvoor kon.
Rouw en verlies lopen als een rode draad door het hele proces heen.
En dan zijn de behandelingen voorbij
Voor de buitenwereld kan dit het moment zijn waarop er opgelucht adem wordt gehaald. De operatie is geweest, de chemo is klaar, de bestraling is achter de rug. Je bent toch weer beter?
Maar zo eenvoudig is het vaak niet.
Fysiek ben je niet meer wie je daarvoor was. Je energie is veranderd, je lichaam is veranderd of je merkt gevolgen van de behandelingen. Maar ook emotioneel ga je niet zomaar terug naar degene die je was voordat kanker je leven binnen denderde.
Sommige verliezen worden zelfs pas veel later zichtbaar.
Een kind dat ernstig ziek is geweest, kan pas jaren later werkelijk ervaren wat de gevolgen van de ziekte en behandeling betekenen. Wanneer leren moeilijker blijkt, het lichaam zich anders ontwikkelt of wanneer later duidelijk wordt dat kinderen krijgen niet mogelijk is, krijgt een verlies opnieuw betekenis.
Rouw laat zich niet vastleggen in tijd.
En misschien ontstaat juist wanneer het overleven wat meer naar de achtergrond verdwijnt een andere vraag:
Wie ben ik nu?
Niet alleen: wat kan ik nog? Maar ook: wat wil ik nog, wat is voor mij werkelijk belangrijk en hoe wil ik mijn leven leven met alles wat er is gebeurd?
Daar kunnen betekenisgeving, zingeving, bewustzijn en spiritualiteit een plaats krijgen. Niet omdat daarmee wordt weggehaald wat er gebeurd is, maar omdat het onderdeel is geworden van je leven.
Ook vanuit mijn eigen ervaring
Mijn betrokkenheid bij kanker, rouw en verlies is niet alleen ontstaan vanuit mijn werk als ontwikkelaar en hoofddocent van de erkende tweejarige opleiding Holistisch Gezins- en Kindertherapie. Het raakt ook aan mijn eigen leven. Mijn dochter Anne Marèl kreeg kanker en overleed in 2011, ze was 17 jaar.
Ook ik ken daardoor de wereld van onderzoeken, wachten, hopen, behandelen en uiteindelijk afscheid moeten nemen. En ik weet wat het betekent wanneer kanker niet alleen het leven van degene die ziek is raakt, maar van een heel gezin. Hoe ieder daarin zijn eigen weg gaat en hoe verlies zich ook jaren later opnieuw kan laten voelen.
Die ervaring neem ik mee in mijn werk en in mijn lezingen. Niet als hét verhaal over rouw, want ieder mens en ieder gezin beleeft verlies op een eigen manier, maar wel als een ervaring die mede heeft gevormd hoe ik naar rouw en verlies kijk.
Rouw en verlies beter begrijpen
Rouw gaat over zoveel meer dan verdriet.
Verlies doet iets met je lichaam, met je brein, met hoe je reageert en met hoe je jezelf en de ander ervaart. We hebben allemaal onze eigen manieren ontwikkeld om ons staande te houden wanneer iets te groot wordt. De één gaat door, de ander trekt zich terug, zoekt controle of probeert juist alles voor de ander goed te maken.
En wanneer je begrijpt wat er onder die reacties gebeurt, kun je misschien ook anders gaan kijken naar jezelf en naar de mensen om je heen.
Daarover gaat mijn lezing Rouw en verlies beter begrijpen. Leven met kanker. Leven na kanker.
Ik neem je mee in wat rouw en verlies met ons doen, wat er gebeurt in het lichaam en het brein, welke overlevingsmechanismen een rol kunnen spelen en wat dit betekent voor de verbinding met jezelf en de ander.
Niet alleen wanneer iemand is overleden, maar juist ook wanneer het leven door ziekte ineens niet meer het leven is dat je kende.
Want kanker dendert je leven binnen. En ergens tussen alles wat verandert en verloren gaat, blijft ook de vraag hoe je met wat er is verder kunt leven.
Wil je meer weten of een van mijn lezingen bijwonen?
Bekijk dan de actuele informatie en mogelijkheden op de pagina Lezingen.
Verbonden in Licht en Liefde,
met elkaar en voor elkaar,
samen zijn we één,
Nicole
