Het overlijden van mijn dochter Anne Marèl in april 2011 heeft in veel opzichten een diepe impact gehad op mij, op ons gezin en ver buiten ons kringetje.
Mijn hart was altijd al gesloten geweest, ik had geen (lichaams)bewustzijn, ik voelde niets. Het gemis, de pijn, het verdriet heeft mijn hart opengereten. Door de denkbeeldige kieren die daardoor ontstonden, kon wat licht, bewustzijn sijpelen. Heel bizar, toen voelde ik me niet langer meer eenzaam, alleen. Mijn dochter was gewoon nog bij mij, niet in de aardse vorm, maar anders. Ik kon de verbinding met haar nog zo voelen, ze maakte nog gewoon deel uit van mijn leven. De verbinding was eigenlijk nog veel krachtiger en zuiverder, immers er was geen aardse ruis meer.
Ik was niet langer alleen, ik was all-één. Begrijpen deed ik het niet, want hoe kan ik me zo voelen? Het was een vraag waar ik nooit het antwoord op heb proberen te vinden. Het was wat het was, en ik voelde me ook dankbaar dat ik het zo kon voelen en kon ervaren.
Tegelijkertijd voelde ik diep van binnen de allesomvattende vraag — waar ben je nu? — in mij opborrelen. Deze vraag ging als vanzelf over in de vraag ‘en wie ben ik dan en wat brengt haar overlijden mij ook?’
Ik besefte nog niet dat deze vraag mij op een pad zou leiden dat niet ging over antwoorden, maar over ervaren en doorleven. Over voelen wat ik jarenlang had proberen te dragen door sterk te zijn, door door te gaan. Over erkennen dat ik al voor haar overlijden de verbinding met mijzelf was kwijtgeraakt, dat ik overleefde in plaats van leefde, dat ik nog volledig verstrikt was met mijn moeder en het familiesysteem waar ik uit kwam.
Het was haar uitnodiging aan mij; Lééf, geniet. Niet morgen, maar nu! Wat ooit haar levensmoto was, is nu mijn levensmoto. Iets wat ik als kind van nature ook al had, wat ik kwijtgeraakt was en waar mij dochter mij aan heeft helpen herinneren.
Wanneer verlies een gezin raakt, verandert alles
Ik heb ervaren dat wanneer een gezin wordt geraakt door het verlies van een kind, een zus, het hele gezin onderuit gaat. Alles wat ooit vanzelfsprekend was, valt weg. Mijn andere twee kinderen hebben niet alleen hun zus verloren, ook hun beide ouders, zoals zij die kenden voor het overlijden. Gedrag vanuit overlevingsmechanisme is gedrag wat niet verbindend is. En het vraagt dan veel als moeder om onder het gedrag te kijken. Dat is een pittige uitdaging geweest. Het enige wat mijn kinderen vroegen van mij: “mama, hoor mij, zie mij, hou van mij.” Gelukkig ben ik altijd in staat geweest omdat te zien te voelen.
Om de pijn, het gemis en de overweldigende emoties niet te hoeven voelen, sloot ook bij mij het hart zich. Mijn hoofd nam het over. Overleven werd leidend. Niet omdat ik dat zo wilde, maar omdat het verlies te groot voelde om werkelijk toe te laten.
Ik zie dit bij veel gezinnen terug. Ouders raken in een overlevingsstand en zijn, vaak zonder het te beseffen, emotioneel minder beschikbaar voor zichzelf en voor hun kinderen. Niet uit onwil, maar uit onmacht.
Kinderen voelen dat feilloos aan. Uit loyaliteit aan hun ouders en aan het gezin gaan zij helpen, dragen en zich aanpassen. Ze worden stil, sterk, zorgzaam of juist onrustig. Deze manier van helpen wordt hun manier van verbinden, hun manier om relaties aan te gaan en te onderhouden — vaak ten koste van zichzelf. Zo raakt niet één persoon, maar het hele gezin op slot.
Overleven in plaats van leven
Ik merkte dat wanneer verlies niet werkelijk wordt doorleefd, er iets ontstaat wat zich niet meteen laat benoemen, maar wel voelbaar is. Ook bij mij ging het leven stroperig aanvoelen. Relaties liepen vast in patronen en dynamieken die zich bleven herhalen. Emoties werden uitvergroot, kleine dingen voelden groot, en het kostte steeds meer moeite om aanwezig te blijven.
Onder alles lag een diep verlangen: ik wilde weer leven in plaats van overleven. Weer kunnen genieten. Weer volledig aanwezig zijn, voor mezelf en voor mijn kinderen. En tegelijkertijd was daar die ene allesomvattende vraag: hoe dan?
Van de vraag waar zij is naar de vraag wie ik ben
Na het overlijden van Anne Marèl bleef de vraag waar ben je nu? lange tijd op de voorgrond. De fysieke verbinding was er niet meer, en toch voelde ik dat zij er nog steeds was, ik voelde haar in mijn hart. Ze was er nog steeds, alleen de vorm was veranderd.
Langzaam verschoof de focus. Van zoeken naar haar, naar het opnieuw ontmoeten van mezelf. Van vasthouden aan wat was, naar leren leven met wat er niet meer is.
Het waren geen snelle antwoorden. Het waren jaren van doorleven, zoeken, vallen en weer opstaan. Processen van bewustwording, inzicht, transformatie en heling volgden elkaar op. Dwars door de zwaarte en de donkerte heen groeide mijn bewustzijn, en daarmee ook mijn innerlijke licht. Niet als iets zwevends, maar als iets wat zich langzaam in mijn lichaam en mijn leven begon te zetten.
Verbinding, licht en liefde als belichaamde ervaring
Anne Marèl was van de verbinding. Door wie zij was, was zij een verbindende schakel tussen mensen. Zij geloofde dat zij na haar overlijden naar het Licht zou gaan. In die tijd waren woorden als verbinding, licht en liefde voor mij nog vaag. Ik voelde dat ze klopten, maar verder kon ik er nog niet zoveel mee.
Pas in de jaren daarna begon ik te begrijpen wat deze woorden voor mij betekenen. Licht bleek niet iets buiten mij te zijn, maar bewustzijn in mij. Bewustzijn dat groeide wanneer ik bereid was om te voelen en aanwezig te blijven bij wat is, zonder weg te duwen of te verdoven. Liefde bleek niet zacht of zoetsappig, maar krachtig, eerlijk en soms confronterend. Verbinding bleek niet vast te zitten aan een vorm, maar te leven in mijn hart.
Dit proces heeft tijd gekost. Het vroeg om belichaming. Om werkelijk door de pijn, het verdriet en het gemis heen te gaan, zonder mezelf te verliezen. Juist daardoor ontstond er ruimte.
Wanneer het hart weer mag openen
Ik heb ervaren dat verlies me gebroken heeft. Je hebt een tijd ervóór en een tijd erna. Ik ben niet meer wie ik was, en dat hoef ik ook niet te zijn. De weg ligt voor mij niet in het vermijden van de zwaarte, maar in hoe ik ermee omga.
Wanneer ik de pijn, het gemis en de emoties durf toe te laten, en dat doe vanuit een steeds ruimer bewustzijn, vanuit licht en liefde, wordt het lichter om te dragen. Niet omdat het verlies verdwijnt, maar omdat ik mezelf niet meer kwijtraak.
Het hart speelt daarin een centrale rol. In mijn hart voel ik mezelf. In mijn hart blijft ook de verbinding met Anne Marèl bestaan, zelfs nu zij fysiek niet meer hier is. Adem helpt mij om daarbij aanwezig te blijven, om niet weg te gaan, om ruimte te laten ontstaan.
Van overleven naar aanwezigheid
Dit is de beweging die ik zelf heb gemaakt en die ik nu kan dragen. Niet als theorie, maar als doorleefde ervaring. Het is de beweging van overleven naar leven, van afgesloten zijn naar aanwezig zijn, van vastzitten in patronen naar ruimte voelen in mezelf en in relaties.
Het heeft jaren gekost om deze weg te gaan. En precies omdat hij doorleefd is, kan hij nu gedeeld worden. Niet om iets op te lossen, maar om te laten ervaren dat er, zelfs na groot verlies, ruimte kan ontstaan. Ruimte om te ademen. Ruimte om te voelen. Ruimte om opnieuw verbinding te ervaren — met mezelf, met de ander en met het leven.
Dit is de bedding waaruit alles wat nu ontstaat, voortkomt.
Verbonden in Licht en Liefde,
met elkaar en voor elkaar,
samen zijn we één,
Nicole
