In deze blog De plek waar ik sta – Levenskunst en stervenskunst op het kantelpunt neem ik je mee in een ervaring die voor mij wezenlijk was. Het gaat over waar ik werkelijk sta in mijn werk, en hoe levenskunst en stervenskunst elkaar ontmoeten op het kantelpunt tussen leven en loslaten. En meer dan dat: het is de plek waar ik op dit moment in mijn leven sta. Nog volop in het leven, en tegelijk met een steeds duidelijkere terugtrekkende beweging naar binnen. Het is het belichamen van de wijsheid van de elder, niet als rol, maar als natuurlijke fase die zich aandient.
De plek waar mijn lichaam ging staan
Afgelopen week had ik twee opleidingsdagen rondom stervensbegeleiding bij overgangsmomenten. Het thema was rouw en verlies. Geen dagen van alleen theorie, maar van ervaren. Van voelen waar je werkelijk staat.
In de tuin lag een vorm van medicijnwiel met acht richtingen. Seizoenen. Overgangen. We werden uitgenodigd om onze plek in te nemen. Niet de plek waarvan je denkt dat die klopt, maar de plek waar je lichaam zonder uitleg naartoe beweegt.
Ik heb alle richtingen gevoeld. Bij ieder punt ben ik gaan staan. En uiteindelijk stond ik heel stevig en comfortabel tussen zomer en herfst. Tussen voluit leven en het begin van loslaten. Niet in het midden van de cirkel, maar aan de buitenrand, tegen de stenen begrenzing aan.
Daar werd het stil in mij. Daar voelde het waar.
Het kantelpunt tussen leven en sterven
Mijn hoofd hoopte even dat ik in het midden zou staan. Het midden waar alles samenkomt. Het midden dat klinkt als eenheid. Maar mijn lichaam koos anders. Het koos het kantelpunt. De plek waar het leven rijp is en de eindigheid al voelbaar wordt. Waar levenskracht en vergankelijkheid elkaar aanraken.
En ik besefte iets wezenlijks. Dit is mijn persoonlijke plek. Niet omdat ik in rouw sta. Maar omdat ik niet meer in rouw sta. Ik draag niet langer meer de gevoelens van rouw en verlies van de afgelopen jaren met mij mee. Ik sta daar als iemand die de rouw doorleefd heeft. Die boosheid, verdriet en ontwrichting heeft gekend. En die nu kan blijven staan zonder om te vallen.
Dat maakt alles anders.
De archetypische moeder
Later werd benoemd dat de plek waar ik stond – tussen zomer en herfst, aan de buitenrand – archetypisch gezien de plek van de moeder is. Niet de moeder in de letterlijke zin, maar de moeder als veld. De moeder als overgangsfiguur. Zij die leven draagt en tegelijk weet dat alles wat geboren wordt ook weer losgelaten moet worden.
Dat raakte mij pas later echt. Want die plek gaat niet over persoonlijk moederschap alleen. Het gaat over dragen zonder vast te houden. Over nabij zijn zonder over te nemen. Over leven mogelijk maken en tegelijk ruimte laten voor sterven. Het is de positie waarin je het geheel ziet, maar niet ingrijpt waar het niet van jou is.
Misschien is dat ook waarom deze plek zo kloppend voelt in mijn werk. Ik hoef niemand te redden. Ik hoef niets te fixen. Ik hoef alleen aanwezig te zijn, dragend, waakzaam, zacht en tegelijk helder. Zoals een moeder die weet dat zij het leven niet bezit, maar begeleidt.
En precies daar ontmoeten levenskunst en stervenskunst elkaar opnieuw.
Vanuit dit ankerpunt stevig verankerd in het hele levenswiel
Vanuit die plek stroomt het hele levenswiel door mij heen.
Ik werk niet alleen met het sterven. Ik werk ook met de dood. Met wat daarna komt. Met het gezin. Met de vrouwenlijn. Met geboorte. Met leven. Mijn belangrijkste kernwaarden zijn vrijheid, verbinding, autonomie, nabijheid en betrokkenheid. Het leven leven met alles wat daarbij hoort en komt kijken.
Alle richtingen zijn aanwezig. Alleen heb ik een ankerpunt.
Dat kantelpunt tussen zomer en herfst is geen beperking. Het is mijn grond. Vanuit daar kan ik bewegen naar de bovenste helft van het wiel – sterven, dood, geboren worden. En naar de onderste helft – leven, relaties, geschiedenis, lichaam, systeem.
Ik hoef niet overal tegelijk te staan. Ik hoef alleen te weten waar mijn voeten staan.
Klaagvrouwen, loslaten en stille tranen
Later op de dag waren we met elkaar aanwezig in een cirkel van klaagvrouwen. Klaagvrouwen is niet met elkaar ‘klagen’ over wat er allemaal niet goed gegaan is in je leven. Zeker niet. Het is een oude vorm waarin verdriet niet individueel wordt opgelost, maar collectief wordt gedragen. Iemand zit in het midden, vrouwen daaromheen maken intuïtief verschillende klanken, zacht, hard, ritme, waarbij gebruik gemaakt wordt van verschillende muziekinstrumenten en aanraking. De persoon voelt zich gedragen, gezien en gehoord, geliefd.
We waren met acht vrouwen. Acht verschillende momenten, waarbij ik samen met de andere vrouwen zeven keer mocht geven en een keer mocht ontvangen. Het geven, dus het klanken, de drum, koshi, sambabal, klankschaal en het ondersteunen met energie was niet alleen helend en fijn voor diegene die in de cirkel zat. Voor mij waren het bijzondere ervaringen. Ik voelde ieders persoonlijke veld, de emoties en ook hoe die gedurende de klaagzangen veranderde. Het klanken opende mijn keelgebied, waar al langere tijd de energie niet vrij kon stromen. Dat uitte zich de afgelopen periode in het constant moeten schrapen van mijn keel.
En toen ik zelf in het midden zat, vroeg ik me even af of het wel nodig was. Ik voelde me immers goed. Mocht ik mijn ruimte innemen? Mocht ik ontvangen? En het klopte. Ik was helemaal oké. De klanken, de energie, de voelbare liefde maakten iets los in mij, stille tranen vloeiden. Ik voelde druk op mijn borst en een brok in mijn keel. Er werd gehoest. Zo herkenbaar in mij. Geen verhaal. Geen analyse. Alleen ontlading. Iets wat al langer vastzat, maar waar ik zelf niet bij kon.
Wat mij raakte was niet alleen wat er in mijn lichaam gebeurde, maar hoe het begeleid werd. Er werd niet geduwd. Niet verdiept. Niet geïnterpreteerd. Er werd gehumd. Gespiegeld. Aanwezig gebleven. Alles mocht er zijn. Wat een helende, dragende vorm.
De essentie van stervensbegeleiding
Vroeger werkte ik scherper. Ik kon confronteren, doorvragen, doorbreken. Dat was mijn energie toen. Maar ik voel dat er iets verschoven is. Ik hoef niet meer te trekken. Ik kan blijven. Ruimte houden. Zonder in te vullen.
Dat is voor mij de kern van stervensbegeleiding.
Aanwezig zijn op het kantelpunt. Kunnen blijven staan wanneer iemand nog volop leeft en tegelijk het loslaten nadert. Autonomie respecteren. Het gezin meenemen. Zonder oordeel. Zonder haast.
Wat ik leer over wielen en richtingen is mijn onderliggende bedding. Het helpt mij mijn eigen positie te begrijpen. Maar in mijn begeleiding gaat het niet over modellen. Het gaat over mensen. Over hun leven. Hun keuzes. Hun overgang.
Ik hoef niet in het midden te staan om vanuit eenheid te werken. Ik sta aan de rand. Gegrond. Met zicht op het geheel.
En dat is precies waar mijn werk zich afspeelt.
Daar waar levenskunst en stervenskunst elkaar raken.
Verbonden in Licht en Liefde,
met elkaar en voor elkaar
samen zijn we één
Nicole
